La 4-an de junio 1989 en Pollando okazis la unuaj parte liberaj balotoj, post pli ol 50 jaroj en komunista reĝimo. Rezulte Pollando fariĝis la unua lando de malantaŭ fera kurteno, kie reprezentantoj de socio ekhavis realan influon al aŭtoritatoj. Kandidatoj de “Solidareco” prenis ĉiujn libere elekteblajn lokojn en Sejmo kaj 99 el 100 en Senato. Registaro de Tadeusz Mazowiecki iniciatis reformojn, dank’ al kiuj nia lando transiris tiun transformiĝon. La 4-an de junio en Pollando finiĝis komunismo. Kelkajn monatojn poste samo okazis en aliaj landoj de la regiono, falis berlina muro kaj naskiĝis nova Eŭropo.

La Eŭropa Komisiono preparis filmeton omaĝe al la jubileo. Ĝi montras vivon de Marta, junulino naskiĝinta ĝuste sammomente kun libera Pollando, kaj ankaŭ bildojn prezentantajn gravajn por Pollando momentojn de la lastaj 20 jaroj. Jen ĝi:

Traduko de la teksto apaeranta komence…

Kanto “New Year’s Day” (1983) de grupo U2 estis inspirita de okazintaĵoj en Pollando kaj de movado “Solidareco”.

…kaj fine de la filmo.

Marta Włóka naskiĝis la 4-an de junio 1989 je la 20-a horo. 20 jarojn antaŭe precize je la sama horo oni fermis balotejojn kaj komenciĝis kalkulado de veĉdonoj…

Informo laŭ la Pola Presagentejo.

Kiel „preskaŭ idealnan modelon de teknologio por atingi nacian interkonsenton en kriza situacio” taksis merkrede ĵurnalo Vedomosti la polan Rondan Tablon* el la 1989-a jaro.

La moskva gazeto atentigas, ke „al ambaŭ flankoj de la diskuto pri estonteco de ilia komuna ŝtato sufiĉis prudento kaj politika kulturo, por komenci dialogon kaj doni al la okazaĵoj pacan karakteron”.

Laŭ Vedomosti, “tiu sperto povas utili por Rusio, se sociaj kaj politikaj tremoj, ligitaj kun distrofio de demokratio kaj profundigo de krizo, kondukos al kresko do socia streĉo”.

„De poloj eblas lerni toleremon. Tamen la leciono montras ankaŭ tion, ke por dialogo necesaj estas du respondecaj flankoj” – montras la ĵurnalo.

Laŭ Vedomosti, „Historio de la Ronda Tablo rolas tamen ne nur kiel leciono, sed ankaŭ kiel reala historia ekzemplo”.

“Verŝajne tiun vojon – de la politika dialogo de reala aŭtoritato kaj reala opozicio ĝis liberaj balotoj – pli aŭ malpli frue devos transiri ankaŭ Rusio. Se kompreneble eventualaj flankoj de la dialogo ne volos perdi ŝancon por evoluo” – atentigas la gazeto.

Vedomosti rimarkas ankaŭ, ke „simila sperto okazis ankaŭ en Sovetunio: de dialogo de komunistoj kun demokrataj fortoj ĝis elekto de delegitoj por la Kunveno de Popla Deputitoj marte de la 1989-a jaro, kiam komunismaj kandidatoj devis dividi aŭtoritaton kun opozicio”.

„Ĉu la historio ripetiĝos?” – demandas la ĵurnalo kaj aldonas: „Kaj ja kion fari, se por starigi demokration necesas dufoje puŝi butonon Enter?”

Mi tute ne mirus legante tion en iu pola ĵurnalo aŭ alia amaskomunikilo de plene demokratia ŝtato, sed legi tion de la rusa gazeto estis tre interese. Tamen eĉ pli interese estus ekscii vian opinion…

* La Pola Ronda Tablo – imterparoloj de la aŭtoritatoj de la Pola Popola Respubliko, opozicio kaj eklezio en la unua duono de la 1989-a jaro, de kiuj komenciĝis paca politika transformiĝo de Pollando

„Mi esperegas, ke la ŝanĝoj en Belorusio ne okazus laŭeble plej longe. Ĉar «demokratiiĝo» plej ofte signifas kaoson, amasan malriĉiĝon, foje ankaŭ eksterlandan militan enmiksiĝon. Rememoru ĉiujn lastajn okazaĵojn, kiam iu “despota” lando demokratiiĝis…” – tian komenton lasis Slavik ĉe mia antaŭa enskribo „Belorusio vokas helpon”. Ĉu vere estas tiel? Rigardante „lastajn okazaĵojn” per kiuj Slavik verŝajne celis ekzemplon de Irako, oni povas tiel konkludi. Sed ĉu tio signifas, ke la sama scenaro okazus en Belorusio?

Miaopinie tiel ne eblas kompari. Situacioj de Belorusio kaj Irako absolute malsamas. Mi prefere koparus Belorusion al aliaj landoj de la mezorienta Eŭropo, kiuj jam spertis demokratiiĝon kaj nun ni povas vidi, kiel tio efikis. Pollando sukcesis demokratiiĝi en la 1989-a jaro kaj ekonomie komenco estis tre malfacila. Falis multaj ŝtataj entreprenoj, kies funkciado estis simple neracia. Postenojn perdis multaj homoj, kiuj aŭ neniam en sia vivo vere laboris, aŭ ilia laboro ne estis bezonata. Aliflanke aliaj ĝuste dank’ al tio povis utuiligi siajn talentojn aŭ laboremon por vivi multe pli bone ol antaŭe.

Rigardante ĉi ĉion el la ekonomia vidpunkto de post preskaŭ 20 jaroj klare videblas, ke Pollando faris grandegan civilizan paŝon antaŭen. Samo okazis en aliaj landoj de mezorienta Eŭropo. Ĉu en iu ajn el tiuj dekkelk landoj plejmulto de socio bedaŭras demokratiiĝon?

Kaj ja tiuj estas nur ekonomiaj avantaĝoj de demokratiiĝo, ĉar politikaj avantaĝoj almenaŭ por mi ŝajnas memkompreneblaj. Ĝuste tial mi esperas, ke Belorusio sekvos ekzemplon de aliaj landoj de nia regiono kaj baldaŭ demokratiiĝos.

Okuloj de la tuta mondo turinitaj estas direkte de Tibeto. Tamen similaj kuelaĵoj okazas jam de kelkaj tagoj en Belorusio.

Marde milico en Minsko dispelis kelkmilpersonan manifestacion de opozicio. Arestitaj estis 30 homoj, laŭ la registaro, kaj pli ol 100 laŭ la opozicio. Multaj trafis al ĉefurbaj hospiptaloj. La demonstracion organizis demokratiaj organizaĵoj por omaĝi la 90-an proklamdatrevenon de la Bjelorusa Popola Respubliko. Ili traktas la 25-an de marto kiel tagon de sendependeco.

Sekvan tagon komenciĝis traserĉado en redaktejoj kaj en loĝejoj de ĵurnalistoj de sendependaj amaskomunikiloj. Arestitaj estis ĉirkaŭ 30 homoj, ĵurnalistoj de radio Svoboda, radio ERB (Eŭropa Radio por Belorusio), agentejo BielaPAN kaj polaj radio Racja kaj Bielsat TV.

Pro scivolemo mi aŭskultis mardan, merkredan kaj ĵaŭdan pollingvajn elsendojn de la ŝtata belorusa radio. Ĉu ili almenaŭ unufraze mencios pri la okazaĵoj? Ĉu almenaŭ malveran informon peros? Tute ne… Belorusa socio vivas en feliĉo kaj prospero, evoluiĝas kunlaboro kun Kubo, Libio kaj landoj de Proksima Oriento. La ŝtato nur iomete suferas pro usonaj sankcioj…

Ĉu en Minsko devas okazi Olimpikaj Ludoj, por ke la mondo tion rimarku?